آنان كه تو را ( پيامبر ) از بيرون اتاقها بلند صدا مىزنند ، بيشترشان نمىفهمند » . 5 . « وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتَّى تَخْرُجَ إِلَيْهِمْ لَكانَ خَيْراً لَهُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ ؛ اگر آنان صبر مىكردند تا خود بيرون آيى ، براى آنها بهتر بود ، خداوند آمرزنده و مهربان است » . طرز سخن گفتن با مردم و معاشرت با طبقات مختلف جامعه و مراعات اصول و آداب اخلاقى در روابط با ديگران ، يكى از بخشهاى مهم « علم اخلاق » را تشكيل مىدهد ، و برخى از دانشمندان غرب كه در كشف راههاى نفوذ در مردم تجربياتى دارند ، رساله‌هايى دربارهء چگونگى « معاشرت با مردم » نوشته‌اند ، و بسيارى از مطالب اين دانشمندان ، در احاديث اسلامى به طور روشنترى وارد شده است ، ولى متأسفانه نويسندگان خوش‌قريحه ما نخواسته‌اند اين آداب را كه در آثار اسلامى آمده است ، به صورت روزپسند و آميخته با شواهد و مسائل روز ، عرضه كنند ، تا نسل جوان كه تشنهء شنيدن اين نوع تعاليم اخلاقى است ، تصور نكنند كه ابتكار اين مطالب مربوط به غربيان است ، بلكه بداند پيامبر اسلام و جانشينان او در اين قسمت ، ما را راهنماييهاى زيادى فرموده‌اند . مؤلف و محدّث بزرگ اسلامى ، شيخ حرّ عاملى در كتاب وسائل الشيعه « 1 » احاديث زيادى دربارهء وظيفهء يك فرد مسلمان در

--> ( 1 ) . ج 8 ، ص 398 - 621 .